Η άγνωστη ιστορία της εξέδρας του Ιπποδρόμου στις Τζιτζιφιές ‐ Το αρχιτεκτονικό «θαύμα» του Μεσοπολέμου που έγινε το τοπόσημο της Αθήνας
Σήμερα, στο Φαληρικό Δέλτα ορθώνεται το υπερσύγχρονο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ).
Έναν αιώνα πριν, ακριβώς στο ίδιο σημείο, η κοσμική Αθήνα βίωνε τη δική της «Belle Époque» γύρω από έναν εμβληματικό πόλο έλξης: τον Ιππόδρομο των Τζιτζιφιών.
Πίσω από τη λάμψη των αγώνων και το πάθος των στοιχημάτων, κρύβεται ένα από τα πιο πρωτοποριακά και δύσκολα τεχνικά έργα της μεσοπολεμικής Ελλάδας, με πρωταγωνίστρια την ιστορική στεγασμένη κεντρική εξέδρα.
1. Το Τεχνικό Υπόβαθρο : Μετατρέποντας έναν βάλτο σε διεθνή στίβο
Το 1924, η «Προνομιούχος Ελληνική Εταιρία Ιπποδρομιών» αποκτά από το Δημόσιο μια τεράστια έκταση 260‐300 στρεμμάτων στις Τζιτζιφιές.
Η πρόκληση ήταν τεράστια, αφού η περιοχή ήταν εξαιρετικά ελώδης και λασπώδης.
- Η αποξήρανση : Την εργολαβία ανέλαβε η κορυφαία κατασκευαστική εταιρεία του Μεσοπολέμου «ΓΕΒΑ Μόσχος Διαμαντόπουλος & Σία» (η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε «Εργοληπτική ΑΕ»).
- Το «μπαζωμα» με άμμο : Για να σταθεροποιηθεί το έδαφος και να δημιουργηθεί ο ελλειψοειδής αγωνιστικός στίβος μήκους 1.700 μέτρων, επιστρατεύτηκαν χιλιάδες τόνοι θαλασσινής άμμου.
2. Οι Αρχιτέκτονες και το Εκλεκτικιστικό Σχέδιο
Η κατασκευή της εξέδρας δεν ήταν απλώς μια χρηστική παρέμβαση, αλλά μια αρχιτεκτονική δήλωση κύρους.
Το έργο σχεδιάστηκε από δύο «ιερά τέρατα» της ελληνικής αρχιτεκτονικής :
- Τον Αλέξανδρο Νικολούδη (αρχιτέκτονα της Λέσχης Αθηνών και του Μεγάρου Λιβιεράτου) και
- Τον Σωτήριο Μαγιάση (εκ των σημαντικότερων εκπροσώπων του εκλεκτικισμού στην Αθήνα).
Το αρχικό πλάνο προέβλεπε την ανέγερση δύο πανομοιότυπων στεγασμένων εξεδρών.
Ωστόσο, το τεράστιο κόστος και οι τεχνικές δυσκολίες του εδάφους οδήγησαν την εταιρεία «ΓΕΒΑ» στο να υλοποιήσει τελικά μόνο τη μία (την κεντρική εξέδρα των επισήμων).
Τα σχέδια του έργου, που διασώζονται σε ημιδιάφανο χαρτί στο ιστορικό αρχείο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, αποτυπώνουν τον εντυπωσιακό συνδυασμό μεταλλικού σκελετού και νεοκλασικών στοιχείων.
3. Ο «Ταξικός» Διαχωρισμός των Θεατών
Η κεντρική εξέδρα αντανακλούσε πλήρως την κοινωνική διαστρωμάτωση της Αθήνας του ’30.
Χωριζόταν αυστηρά σε τρεις ζώνες :
1. Το Περίπτερο (Θεωρεία Επισήμων) : Χώρος αποκλειστικά για την επιχειρηματική ελίτ, τους πολιτικούς και τα μέλη της βασιλικής οικογένειας.
2. Η Πρώτη Θέση : Σχεδιασμένη για την ανερχόμενη αστική τάξη της εποχής.
3. Η Δεύτερη Θέση : Οι κερκίδες για το ευρύ κοινό, τους λαϊκούς ανθρώπους και τους φανατικούς παίκτες, που έδιναν τον παλμό και την απαραίτητη «ένταση» στις κούρσες.
4. Τα Ιστορικά Εγκαίνια του 1925
Αν και οι εργασίες ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 1924, η κατασκευαστική ετοιμότητα επέτρεψε να διεξαχθούν οι πρώτοι αγώνες στις 20 Απριλίου 1925.
Τα επίσημα εγκαίνια αποτέλεσαν το απόλυτο κοινωνικό γεγονός της χρονιάς.
Περισσότεροι από 40.000 Αθηναίοι κατέκλυσαν τις Τζιτζιφιές, καταφθάνοντας με το τραμ της εποχής ή με τα ελάχιστα τότε αυτοκίνητα, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής κομφούζιο.
5. Το Τέλος και η «Κληρονομιά» του Χώρου
Η εξέδρα αυτή άντεξε στον χρόνο, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις βομβαρδιστικές επιθέσεις, παραμένοντας το κέντρο της κοσμικής ζωής μέχρι και τις αρχές του 21ου αιώνα.
- Η μεταφορά : Το 2003, ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Ιππόδρομος μεταφέρθηκε οριστικά στο Μαρκόπουλο.
- Η κατεδάφιση : Κατά την ανάπλαση της περιοχής, ο μαντρότοιχος και οι παλιές εγκαταστάσεις απομακρύνθηκαν.
Σήμερα, η μνήμη του Ιπποδρόμου του Φαλήρου επιβιώνει μέσα από τις ατάκες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, όπως του εμβληματικού και ανεπανάληπτου Θανάση Βέγγου στην ταινία «Σχολή για σωφερίνες» ο οποίος ποντάρει τις οικονομίες του σε ένα αργό και τελικά «κουτσό» άλογο με το όνομα Αστραχάν. Η σκηνή αυτή χάρισε στον ελληνικό κινηματογράφο τη χαρακτηριστική και γεμάτη απόγνωση ατάκα του Βέγγου : «Έλα Αστραχάν!… Σε σένα κρέμομαι… Μη μου την κάνεις τη λαχτάρα, ρε Αστραχάν… Φτου σου, ρε Αστραχάν. Μουλάρι ο Αστραχάν!» ή την παροιμιώδη ατάκα του σπουδαίου ηθοποιού, αλλά και μανιώδη τζογαδόρου, τακτικού θαμώνα του παλιού ιπποδρόμου Βασίλη Αυλωνίτη, που κάθε φορά που έχανε όλα του τα χρήματα στο στοίχημα, συνήθιζε να αποχωρεί από το γήπεδο λέγοντας με το χαρακτηριστικό του χιούμορ στους γύρω του : «Πάλι ταΐσαμε τα αλογάκια, ε;». Η φράση αυτή έμεινε στην ιστορία, έγινε σλόγκαν για όσους χάνουν στον τζόγο και ειδικά στο στοίχημα.
● Δείτε το απόσπασμα από την ταινία «Σχολή για σωφερίνες» με την χαρακτηριστική ατάκα του Θανάση Βέγγου.
● Κεντρική φωτογραφία από noupou.gr
